Oddział Specjalny Żandarmerii Wojskowej w Mińsku Mazowieckim


czcionka mniejsza czcionka normalna czcionka większa
Patron

Decyzją Nr 65/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 marca 2015r. Oddział Specjalny Żandarmerii Wojskowej w Mińsku Mazowieckim otrzymał imię patrona -

gen. bryg. Jana Tomasza Gorzechowskiego - "Jura".


     Jan Tomasz Gorzechowski - "Jur"urodził się 21 grudnia 1874 r. w Siedlcach, w rodzinie Henryka Adolfa Gorzechowskiego i Zofii, z domu Tonkel – Ślepowron. W domu ojca Jana Tomasza - naczelnika Archiwum Warszawskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego i jego żony żywe były tradycje patriotyczne, zgodnie z którymi szanowano pamięć o walkach powstańczych oraz ich uczestnikach poległych lub zesłanych na Sybir. Szczególnie żywe było wspomnienie powstania styczniowego (1863 r.), w którym brał udział Henryk Gorzechowski. Także w późniejszych dziejach bliskich generała, historia Polski zapisze się bolesnymi zgłoskami. Jego dwaj synowie z pierwszego związku (w roku 1898 ożenił się z Zofią z Bukowskich) - Stanisław, jako podporucznik rezerwy dowodzić będzie plutonem pieszym żandarmerii nr 28 wchodzącym w skład 28 Dywizji Piechoty. Zginie, na skutek odniesionych ran, we wrześniu 1939 r. podczas obrony Warszawy, drugi syn - Janusz zginie w obozie Mauthausen - Gusen we wrześniu 1940 r., brat - Henryk Witold (1892-1940) zostanie aresztowany przez Sowietów i rozstrzelany wraz z innymi oficerami w Katyniu 11 maja 1940 r.

     Po ukończeniu sześcioklasowego gimnazjum w Siedlcach kontynuował naukę w Wyższej Szkole Handlowej Leopolda Kronenberga w Warszawie. W latach szkolnych i studenckich młody Gorzechowski brał czynny udział w pracy kół młodzieżowych organizacji konspiracyjnych. Studia ukończył w 1897 r. i został urzędnikiem kolejowym. Jako urzędnik wydziału handlowego Kolei Nadwiślańskiej, działał w Komitecie Wszechrosyjskiego Związku Kolejarzy. Jako jego członek brał udział w organizowaniu w Warszawie strajku powszechnego (październik - listopad 1905 r.), a jako członek organizacji wojskowo - rewolucyjnej Warszawskiego Okręgu Wojskowego prowadził akcję propagandowo - agitacyjną wśród rosyjskich żołnierzy garnizonu warszawskiego. Za agitację wśród nich był na krótko aresztowany. Z tego okresu pozostało mu przezwisko nadane przez warszawskich robotników - „facet z brodą”.

     W roku 1904 rozpoczął „prawdziwą” działalność polityczną zostając członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej. Od tego też czasu datowała się jego znajomość z Józefem Piłsudskim. W późniejszych latach Jan Gorzechowski będzie uważany za jednego z najbliższych współpracowników oraz przyjaciół „Dziadka”. Spotykać się będą nie tylko służbowo ale i prywatnie. Piłsudski będzie odwiedzał Gorzechowskiego i jego żonę w Grodnie, oni sami będą przyjmowani przez niego w Sulejówku gdzie Marszałek będzie przebywał na „emigracji”.

     W PPS „Jur” działał głównie w strukturach jej Organizacji Techniczo – Bojowej. Był organizatorem i dowódcą najbardziej znanej akcji uwolnienia w 1906 r. dziesięciu bojowców PPS z pilnie strzeżonego carskiego więzienia na Pawiaku – skazanych wyrokiem doraźnego sądu wojskowego na karę śmierci. Plan akcji ułożono obserwując procedury więzienne. Zauważono, że więźniowie przed egzekucją są transportowani do X pawilonu Cytadeli Warszawskiej pod niewielką eskortą. Postanowiono wykorzystać ów fakt i zorganizować fałszywy konwój złożony z bojowców PPS przebranych za rosyjskich żandarmów, którymi dowodził: odważny, opanowany, a do tego wysoki, dystyngowany, w złotych binoklach i z wypielęgnowaną czarną brodą Jan Gorzechowski jako rotmistrz carskiej żandarmerii baron von BUDBERG. Niemieckie pochodzenie było częste wśród oficerów carskich i usprawiedliwiało fatalny akcent „Jura”, gdyż po prostu słabo mówił on po rosyjsku. Sfałszowano dokumenty, przekupiono jednego z więziennych funkcjonariuszy, opanowano musztrę i wszystkie procedury obowiązujące żandarmów konwojujących więźniów, po to by nic nie zakłóciło przebiegu akcji. To była doskonale przygotowana i przeprowadzona zuchwała akcja: bez oddania strzału. O blamażu Rosjan mówiło się w całej Europie. Władzom carskim nie udało się ująć uczestników akcji, którzy zostali przerzuceni do Krakowa, a następnie wyjechali do Europy Zachodniej i USA. Na temat uwolnienia powstało wiele publikacji, a także film "Dziesięciu z Pawiaka" z Józefem Węgrzynem w roli Gorzechowskiego.

     W listopadzie 1907 roku „Jur” został aresztowany, ale władze carskie nie zorientowały się, że przed nimi stoi jeden z najaktywniejszych członków Organizacji Techniczno – Bojowej. Gorzechowski uznany został za agitatora i skazany na zesłanie na Syberię. Wyrok ten w maju 1908 r. zmieniono na wydalenie z granic Królestwa Polskiego. Udając się do Lwowa działał tam w Związku Walki Czynnej, a następnie w Związku Strzeleckim gdzie ukończył kurs oficerski. W sierpniu 1914 r. wstąpił do Legionów Polskich przy I Brygadzie.

     W tym samym czasie, w związku z pierwszymi ofensywami armii austriackiej na terenie Królestwa Polskiego, utworzony został rozkazem Komendanta Piłsudskiego oddział żandarmerii polowej, którego szefem został ppor. BIERNACKI (ps. KOSTEK). Po zajęciu Kielc w drugiej połowie sierpnia 1914 r. oddział ten liczył 15 żandarmów. W pierwszych dniach września 1914 r. wydzielono cześć żandarmów, którzy z rozkazem Piłsudskiego udali się na obszar Zagłębia Dąbrowskiego i Częstochowy tworząc posterunki żandarmerii przy powstających austriackich komendach etapu. W rzeczywistości były to zamaskowane placówki werbunkowe, które ściągały ochotników do I Brygady Legionów. Byli między nimi legioniści – żandarmi: TRAPSZO, BARWIŃSKI, WIŚNIEWSKI a działali pod moralnym kierownictwem JANA – JURY GORZECHOWSKIEGO.

    Kiedy pod naporem wojsk rosyjskich armia austriacka zaczęła się wycofywać we wrześniu i październiku 1914 r., likwidacji uległy poszczególne nowoutworzone komendy etapów a wraz z nimi posterunki żandarmerii. Oddział Biernackiego rozproszył się w czasie odwrotu a on sam trafił do szpitala. Z rozkazem Piłsudskiego żandarmerię zlikwidowano.  W grudniu 1914 r. i styczniu 1915 r. żandarmeria I Brygady faktycznie nie istniała i nie pełniła żadnej służby. W styczniu i lutym 1915 r. kadra żandarmerii była na odpoczynku w Kątach na Podhalu. Tu w Kątach utworzyła się nowa żandarmeria polowa I Brygady pod dowództwem Jura – Gorzechowskiego. Na to stanowisko wyznaczył go specjalnym rozkazem J. Piłsudski, który dosłownie brzmiał:  „Jur, zrobiliście dobrze barona BUDBERGA to teraz będziecie robić polskiego żandarma”. W marcu 1915 r. brygada walczyła nad Nidą z Rosjanami, a w jej rejonie służbę pełnił nowoutworzony przez Jura oddział żandarmerii. Szefem żandarmerii przy I Brygadzie był do czerwca 1916 r.

     Jesienią 1915 r. w Zamościu został aresztowany przez Austriaków za niedozwolony werbunek do Legionów. Władze austriackie zażądały usunięcia go z Legionów, wobec czego pod koniec kwietnia 1916 r. przeniósł się do Warszawy i został członkiem Komendy Naczelnej, tworzonej z inicjatywy J. Piłsudskiego Polskiej Organizacji Wojskowej.

    Po rozbrojeniu Niemców w listopadzie 1918r. bez mała rok pełnił funkcję komendanta Milicji Miejskiej w Warszawie. Potem zostaje organizatorem i komendantem Policji Państwowej, a następnie Dyrektorem Departamentu Bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.

    W latach 1922 – 1929 pozostawał w drugim związku małżeńskim z jedną z najbardziej znanych pisarek swojej epoki - Zofią Nałkowską.

 

SŁUŻBA W WOJSKU POLSKIM.

    13 grudnia 1918 r. został przyjęty do Wojska Polskiego i mianowany rotmistrzem żandarmerii ze starszeństwem z 2 grudnia 1918 r.

     W styczniu 1919 r. w czasie nieudanego zamachu dokonanego przez endecję, w którym przeciwnicy Piłsudskiego chcieli obalić Naczelnika Państwa, (płk. Januszajtis) został ciężko ranny, co jeszcze bardziej podniosło jego zasługi w oczach Piłsudskiego. W sierpniu 1919 r. powrócił do służby w żandarmerii. Od pierwszego sierpnia 1919 r. był oficerem do zleceń przy Naczelnym Dowództwie Żandarmerii Polowej oraz jej Komendantem od 27 września 1920 r.

    W latach 1918 – 1921 poza żandarmerią krajową istniała również żandarmeria polowa. W końcu 1918 r. przy poszczególnych grupach taktycznych, a w 1919 r. w grupach operacyjnych zostały sformowane oddziały żandarmerii polowej. W kwietniu 1919 r. przy Naczelnym Dowództwie WP powstała Generalna Ekspozytura Żandarmerii Polowej. Jej dowódcą został mianowany mjr Stanisław Krzaczyński. Po śmierci Krzaczyńskiego (zginął w nurtach Wisły pod Modlinem) obowiązki czasowo, do 27 września pełnił ppłk Witold Sokołowski. Po nim, rozkazem (ND WP nr. 10274 V pf) na dowódcę wyznaczono mjr Jana – Jura Gorzechowskiego. Na określonym specjalnym rozkazem obszarze wojennym służbę bezpieczeństwa tak w stosunku do osób wojskowych jak i ludności cywilnej pełniła żandarmeria.

    Od 7 lipca 1922 r. do 27 grudnia 1927 r. był dowódcą 3 Dywizjonu ŻW w Grodnie, zaś w latach 1927 – 1928 pełnił funkcję Komendanta Miasta Brześć. W lutym 1928 r. przydzielono go do komendy miasta Warszawy z zachowaniem dotychczasowego dodatku służbowego.

     Od 12 grudnia 1928 r. do 1 marca 1939 r. pełnił służbę na stanowisku Komendanta Głównego Straży Granicznej. 19 marca 1938 r. został awansowany na generała brygady. 1 marca 1939 r. został przeniesiony w stan spoczynku.

 

NA OBCZYŹNIE

      Po wojnie obronnej 1939 r. internowany w Rumunii, w obozie w PLOESZTI. Następnie przedostał się na Bliski Wschód, gdzie od grudnia 1940 r. do kwietnia 1943 r. przebywał w Ośrodku Zapasowym Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich w Palestynie, gdzie za zgodą władz polskich, a na zlecenie władz brytyjskich organizował i kierował szkoleniem służb porządkowych w Palestynie. Od kwietnia 1943 r. do 1947 r., tak jak wielu oficerów i polityków z byłego obozu piłsudczyków, pozostawał na emigracji bez przydziału służbowego, co przyczyniło się do tego, że egzystował w ciężkich warunkach. Nie odegrał on większej roli w kształtowaniu losów emigracji polskiej ale przyczynił się z pewnością do ugruntowania tradycji i idei piłsudczykowskich. W czasie pobytu na Bliskim Wschodzie gen. Gorzechowski żywo interesował się sprawą polską włożoną w tryby polityki światowej. Był między innymi jednym z sygnatariuszy listu 12 oficerów – kawalerów orderu Virtuti – Militari, skierowanego do papieża Piusa XII, w którym prosili oni Ojca Świętego o pomoc w rzetelnym wyjaśnieniu okoliczności mordu katyńskiego.

     Po demobilizacji osiedlił się w Wielkiej Brytanii, w BROOKWOOD w hrabstwie SURREY. Zmarł 21 czerwca 1948 r. w szpitalu wojskowym w Londynie. Pochowany na cmentarzu BROOKWOOD w WOKING pod Londynem.

 

AWANSE

            podporucznik  - grudzień 1914

            porucznik        -  maj 1915

            rotmistrz         - grudzień 1918

            major               - 1920

            podpułkownik - maj 1922

            pułkownik       - grudzień 1924

            gen. brygady   - marzec 1938

 

ORDERY I ODZNACZENIA

            Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari

            Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

            Krzyż Walecznych – czterokrotnie

            Krzyż Niepodległości z Mieczami

Ponadto posiadał:

            Odznakę Pierwszej Kompanii Kadrowej

            Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości

            Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921

 

MIEJSCA W WARSZAWIE ZWIĄZANE Z JUREM  GORZECHOWSKIM

      Skwer im. gen. Jana Tomasza "Jura" Gorzechowskiego pomiędzy ulicami: Dzielną (przy której mieściło się więzienie Pawiak), Smoczą i al. Jana Pawła II na terenie warszawskiej Woli (osiedle Nowolipki) oraz znajdujący się tam kamień pamiątkowy na pamiątkę akcji uwolnienia więźniów PPS.

 

    
pdf

Kontakt

Oddział Specjalny Żandarmerii Wojskowej w Mińsku Mazowieckim
Warszawska 267
05-300 Mińsk Mazowiecki
tel. 261353333
fax. 261353049
oszwminsk@ron.mil.pl

    
Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Więcej znajdziesz w Polityce Cookies.